اسهال

اسهال

 

نویسنده: دبورا تکاک
مترجم: مینا اسماعیلی



 
اسهال حاد یکی از بهترین سیستم های دفاعی بدن است. بدن با این روش به دفع مواد زاید می پردازد. شاید پذیرش مطلب فوق برای شما کمی دشوار باشد اما حداقل به توضیح این که چرا امروز پزشکان افراد را به دفع این مواد زاید به جای بند آوردن جریان این بیماری آزار دهنده، اما زود گذر ترغیب می کنند، کمک کند. سابقاً پزشکان به محض این که فرد دچار اسهال می شد به تجویز داروهای ضد اسهال می پرداختند.
امروزه بر این باوریم که بهترین کار مسدود نکردن جریان طبیعی آن است. دکتر «برمن» می گوید: «من استفاده از داروهای ضد اسهال را به جز در مواردی مانند یک جلسه مهم کاری که فرد احتیاج به کنترل خود دارد توصیه نمی کنم.
به عقیده من در بقیه موارد این دفع و تخلیه مفید است و به بهبود سریع تر بیماری کمک می کند». بر اساس این طرز فکر، بیشتر نکاتی که در زیر به آن ها اشاره خواهیم کرد شما را در تحمل رنج و دشواری اسهال برای دست یابی هرچه سریع تر به بهبودی، به جای قطع کردن روند طبیعی آن و طولانی کردن دوره بیماری یاری خواهند داد. برای آن دسته از افرادی که به دلایل شغلی و موقعیت کاری نیاز مبرم به کنترل بیماری و قطع جریان اسهال دارند برخی از داروها و روش های مؤثر را یادآور می شویم.

عدم مصرف شیر

یکی از عمده ترین دلایل اسهال مربوط به عدم تحمل قند لاکتوز موجود در شیراست. هرچند همه متخصصان عدم تحمل لاکتوز را به عنوان عمده ترین عامل بروز اسهال قبول ندارند، اما همگی آن را یکی از شایع ترین علل اسهال معرفی می کنند. عدم تحمل لاکتوز می تواند فرد را در کودکی و یا ناگهان در بزرگسالی مورد هجوم قرار دهد. یعنی شیر می نوشید و به دنبال آن دچار تجمع گاز در روده، درد و اسهال می شوید. قطعاً درمان این مشکل با اجتناب از خوردن غذاهای محتوی لاکتوز، یعنی محصولات لبنی به جز ماست و پنیرهای کهنه مانند پنیر چدار قابل حل است. به محض پرهیز از مصرف این فرآورده ها اسهال خود به خود قطع می شود.

تست تحمل

با توجه به این که عدم تحمل لاکتوز به مقدار مصرف آن بستگی دارد و نیز خاصیت لاکتوز در حمله ناگهانی به فرد، چگونه می توان اطمینان یافت که واقعاً فرآورده های لبنی مسئول بروز اسهالند؟
دکتر «لیبرمَن» می گوید: «در چنین مواردی قطع کامل مصرف فرآورده های لنبی را به مدت یک تا دو هفته برای بیماران تجویز می کنم تا از میزان تأثیر این محصولات بر بیماری فرد اطمینان حاصل کنم. اگر پس از یک هفته رژیم، مشکل فرد مرتفع گردد به تدریج شیر را به برنامه غذایی آنان می افزایم. البته آن ها را از بازگشت احتمالی بیماری پس از یک مدت آگاه می کنم.
اگر فرد بداند مصرف چه مقدار شیر سبب بازگشت بیماری می شود. می تواند ضمن عدم زیاده روی در مصرف آن، این ماده غذایی را نیز در برنامه غذایی خود بگنجاند».

هشدار پزشکی

چه موقع به پزشک مراجعه کنیم

اسهال معمولاً پس از یک تا دو روز بهبود یافته، تنها عوارض مختصری به جای می گذارد. اما اسهال حاد در نوزادان، کودکان، افراد سالمند، افراد بیمار یا کسانی که در اثر بیماری دیگری آب بدن خود را از دست داده اند ممکن است بسیار جدی بود، نیازمند مراقبت های ویژه ی پزشکی باشد. هم چنین در صورت قطع نشدن اسهال پس از یک تا دو روز یا توأم بودن آن با تب و دل پیچه های شدید، لکه های (بثورات)، یرقان (یعنی زرد شدن سفیدی چشم و پوست)، و ضعف شدید باید هرچه سریع تر به پزشک مراجعه کرد. در صورت مشاهده ی هرگونه خون، چرک و بلغم در مدفوع نیز حتماً با پزشک خود مشورت نمایید. بیشترین خطری که متوجه افراد مبتلا به اسهال حاد است، از دست دادن آب بدن است. بنابراین اگر به فرد مبتلا به اسهال شدید در طول دوره اسهال هیچ گونه غذا و آشامیدنی نرسیده باشد، نیاز مبرم به معاینه یک پزشک دارد.

داروهای خود را بررسی کنید

بسیاری از کارشناسان معتقدند احتمال زیادی وجود دارد که اسهال در نتیجه ی سوزش معده که در ساعات اولیه روز عارض می شود بروز کند. البته این اسهال در نتیجه ی ارتباط مستقیم معده به روده ایجاد نمی شود، بلکه احتمالاً مربوط به آنتی اسیدی است که فرد برای رفع سوزش معده ی خود مصرف نموده است. آنتی اسیدها از شایع ترین علل اسهال های ناشی از مصرف دارو می باشند. شربت های آنتی اسید دارای هیدروکسید منیزیم که درست مانند شیر منیزی عمل می کنند باعث بروز اسهال می شوند.
به منظور جلوگیری از بروز عوارض ثانویه ناشی از مصرف آنتی اسیدها در افراد مبتلا به سوزش معده، پزشکان مصرف آنتی اسیدهایی را توصیه می کنند که تنها محتوی هیدروکسید آلومینیوم هستند و منیزیم اضافی ندارند. این قبیل آنتی اسیدها احتمالاً کمتر باعث اسهال می شوند اما در عوض اثر کمتری هم دارند. علاوه بر آنتی اسیدها، آنتی بیوتیک ها، کینیدین (داروی قلبی ضد آریتمی)، لاکتوز و کُلشی سین (داروی ضد نقرس) نیز ممکن است باعث بروز اسهال شوند.
چنانچه نسبت به تأثیر این داروها یا هر داروی دیگر بر اسهال ظنین هستید حتماً با پزشک خود مشورت نمایید.

اسهال در سنین خطرناک

اسهال در نوزادان و کودکان می تواند خطرناک باشد. نوزادان به سرعت آب بدن خود را از دست می دهند و از بیان نیازهای خود عاجزند. جهت کمک به شما در صورت مواجه شدن با مسأله اسهال نوزادان و کودکان، نظر یکی از متخصصان را در این مورد جویا شدیم. توصیه های وی به شرح زیرند:

به دنبال بهترین مواد باشید

نمی توان آب و آب میوه را جزو بهترین مایعات برای بازگرداندن آب به بدن کودک دانست. آنچه برای نوزادان و کودکان نوپا بسیار مفید است بازگرداندن آب بازدسته رفته، از طریق الکترولیت ها و محلول های ضد اسهال است. حتی والدین خود می توانند با افزودن یک قاشق چای خوری شکر و کمی نمک به حدود یک لیتر آب این محلول را تهیه کنند، اما اگر دچار اشتباه شوید ممکن است بیش از حد لازم نمک به طفل خورانده شود. اگر از نظر اقتصادی قادربه خرید الکترولیت های خوراکی آماده باشید خطر زیاد شدن نمک در بدن کودک را کاهش می دهید. این الکترولیت های خوراکی را می توان از داروخانه ها خریداری نمود.(1)

غذا را قطع نکنید

به غذا دادن کودک هم چنان ادامه دهید. اما اگر اسهال خیلی شدید است به مدت یک روز به کودک شیر ندهید. نوع غذایی که به کودک می دهید بستگی به سن او دارد اما دادن برنج، لعاب آب سیب و موز به مدت یک تا دو روز به اطفال مناسب به نظر می رسد. این غذاها تا حدودی موجب قطع اسهال می شوند. برای کودکان بزرگ تر می توان از مرغ بدون پوست یا بیسکویت ساده و سایر غذاهای ساده و ملایم استفاده نمود.(2)

دانستن زمان قطع درمان

بزرگ ترین اشتباهی که بسیاری مرتکب آن می شوند، ندانستن زمان قطع درمان است. کودکان ممکن است مدتی پس از بیماری، مثلاً تا دو هفته روزی یک یا دو بار اجابت مزاج آبکی داشته باشند. ولی اگر از نظر سایر موارد و علایم، مشکلی نداشته باشند نیازی به ادامه رژیم محدود شده وجود ندارد. رعایت رژیم فقط برای دو روز کافی است.

هویج

بعضی معتقدند آب هویج بهترین درمان برای اسهال کودکان است. اگر مایل باشید می توانید از هویج در کنار مواد دیگر در رژیم غذایی کودک استفاده کنید. (هویج از طریق جایگزین کردن الکترولیت ها و مواد معدنی از دست رفته به تسریع بهبودی کمک می کند).

بازگرداندن باکتری های مفید به روده

پس از طی چند روز اولیه بیماری، ماست می تواند باکتری های مفید برای بدن را دوباره به روده ها بازگرداند. بنابراین خوراندن ماست به کودک در این مرحله ضرری ندارد. مصرف حدود 90گرم ماست در روز برای این منظور مناسب است.

نصیحت مادر را فراموش نکنید

دادن سوپ گوشت یا مرغ به کودکان بالاتر از یکسال در این گونه مواقع مفید است. برای کودکانی که میل زیادی به خوردن آب ندارند اگر سوپ یا نمک بیشتری تهیه شود بهتر است. زیرا نمک بیشتر موجب تشنگی و در نتیجه نوشیدن آب بیشتر می شود. اما دادن بیش از 1یا 2 مرتبه سوپ به کودکان در روز، توصیه نمی شود.

رژیم غذایی مشخص

بسیار خوب، پس گفتید که هفته ی پیش بستنی دوم را نخوردید و به سفر هم نرفتید. اما با این حال دچار اسهال شده اید. و در حال حاضر گرسنه و بی حوصله و بدخلق هستید و نمی دانید که غذا بخورید یا خیر؟ متخصصان می گویند بله، بخورید ولی با کمی احتیاط رژیم را با یک غذای شفاف و رقیق آغاز کنید. منظور از غذای رقیق و شفاف، سوپ مرغ، یا هر مایع دیگری است که کاملاً شفاف و آبکی باشد زیرا روده حین ابتلا به اسهال نیاز به استراحت دارد و به همین دلیل است که تا زمان برطرف شدن بیماری باید از خوردن غذاهای غلیظ و سفت اجتناب کرد. زیرا هنگام ابتلا به اسهال کار روده به اندازه ی کافی زیاد است و با خوردن غذاهای سنگین مسئولیت و کار روده ها مضاعف شده، تحت فشار بیشتری قرار می گیرند. پس از مصرف سوپ های آبکی، به تدریج می توان برنج، موز، آب سیب یا ماست را نیز به رژیم غذایی افزود.

مصرف زیاد مایعات

دکتر«مک فارلند» معتقد است نوع غذایی که هنگام اسهال خورده می شود خیلی مسأله ساز نیست. مهم ترین مسأله آن است که به قدر کافی مایعات به بدن برسد. اگر چه اکثر مردم هنگام ابتلا به این بیماری مایل به استفاده از حجم زیاد مایعات نیستند، اما کارشناسان همگی بر این باروند که افزایش میزان جذب مایعات در زمان بیماری حیاتی است. به خصوص مایعاتی که محتوی شکر و قدری نمک باشند. برای این منظور بسیار مناسبند، زیرا به جایگزین شدن گلوکز (قند) و مواد معدنی از دست رفته ی بدن کمک می کنند. تنها با افزودن یک قاشق چای خوری شکر و کمی نمک به حدود یک لیتر آب می توان محلول بسیار خوب و مؤثری تهیه کرد. یک نوع محلول پیچیده تر را می توان با اضافه کردن یک دوم قاشق چای خوری عسل یا شربت ذرت و کمی نمک به حدود 8 اونس (حدود 250سی سی تقریباً معادل یک لیوان) آب میوه تهیه کرد. قبل از استفاده محلول را حتماً به هم بزنید. توصیه می کنیم افرادی که مایل به تهیه محلول ضد اسهال در منزل نیستند آن را از داروخانه خریداری کنند. محلول های آماده که محتوی قند و سایر الکترولیت ها به مقادیر لازمند باعث جبران آب و مواد معدنی از دست رفته ی بدن می شوند. (کافی است از کسی خواهش کنید یک بسته از این محلول را برایتان خریداری کند).

اجتناب از برخی غذاها

هرچند غذا، به اندازه ی مایعات، در درمان و بهبود بیماری به بهترین شکل ممکن حائز اهمیت نیست، اما باید از برخی غذاها که باعث وخامت بیماری می شوند پرهیز نمود.
این گونه غذاها عبارتند از: کلم، لوبیا و ساقه کلم بروکسل. سایر غذاهایی که سرشار از کربوهیدرات های دیر جذبند نیز می توانند باعث تشدید بیماری شوند. این غذاها عبارتند از: نان، ماکارونی و دیگر غذاهای تهیه شده از گندم، سیب، گلابی، هلو، آلو، گوجه سبز، ذرت، جوی دوسر، سیب زمین و سبوس گندم. اگر قصد خرید یک کارتن بستنی دارید دست نگه دارید؛ همه متخصصان مصرف محصولات لبنی را در طول دوره بیماری منع می کنند. بیماری صرف نظر از علت آن، خواه به مصرف شیر مربوط شود و خواه علت دیگری داشته باشد، با خوردن فرآورده های لبنی تشدید می شود.

پرهیز از نوشابه های گازدار

بهتر است از مصرف نوشابه های گازدار پرهیز شود زیرا گاز و در نتیجه حباب های موجود در این قبیل نوشابه ها وضعیت فرد را حین اجابت مزاج بدتر می کنند.

آشپزی نکنید

هرچند در طول دوره ابتلا به بیماری نوع و کیفیت غذای مصرفی حائز اهمیت بسیار است، اما فرد مبتلا به اسهال باید از تهیه ی غذا برای خود یا اعضای خانواده تا برطرف شدن کامل بیماری اجتناب کند.
هم چنین خوب شستن دست ها چه در مورد فرد مبتلا و چه دیگر افراد خانواده از پخش و سرایت عامل بیماری زا جلوگیری می کند. (اگر شغلتان به گونه ای است که با مواد غذایی یا افراد زیادی سر و کار دارید لازم است تا برطرف شدن کامل علایم بیماری از کار کردن خودداری نمایید).

استفاده از مواد ضد اسهال فقط در صورت اجبار

متخصصان بر این عقیده اند که هرگز نباید با خوردن مواد ضد اسهال باعث قطع جریان طبیعی اسهال شد. زیرا جریان پیدا کردن اسهال خود بهترین درمان است. با این حال اگر واقعاً مجبور به رفتن به محلی هستید که نیاز به کنترل بیماری دارید می توانید از Imodium که بدون نسخه هم به فروش می رسد استفاده کنید. این دارو بسیار مؤثر است. زیرا باعث تنگ شدن روده می شود و تنگی روده مانع از دفع مواد غذایی می گردد. البته به غیر از این دارو می توان از داروهای هیدروفیلیک (Hydrophilic)-hydro به معنی آب و Phili به معنای دوست داشتن است- مانند Kaopectate و Pepto-Bismol استفاده کرد.(3) آنتی اسیدهای حاوی هیدروکسید آلومینیم برخلاف منیزیم خاصیت هیدروفیلی دارند و ممکن است در رفع علایم اسهال مؤثر واقع شوند. می توان از آلومینیم هیدروکسید ژل و یا Alternagel استفاده کرد.

به درمان های خانگی اعتماد نک��ید

مواد یا داروهایی نظیر پکتین، قرص های اسیدوفیل، پودر خرنوب، جو، موز، پنیر سوئیسی، و بسیار از غذاهای عجیب و غریب دیگر، انواع چای و دیگر روش های درمانی متداول در میان مردم همواره برای درمان اسهال به کار رفته اند. این مواد باعث تنگ شدن روده و قطع جریان اسهال می شوند. اما در نهایت آن چیزی نیستند که شما به آن احتیاج دارید. با مصرف این مواد تنها دوره بیماری را طولانی تر می کنید چرا که باعث ماندن بیشتر عامل بیماری در روده ها می شوید. آنچه برای شما مفید است دفع هرچه سریع تر عامل بیماری زا است. پس بهترین کار آن است که بگذارید بیماری سیر طبیعی خود را داشته باشد.

پی نوشت ها :

1. در کشور ما این الکترولیت به صورت پودر O.R.S در داروخانه ها، مراکز بهداشتی و خانه های بهداشت موجود است و استفاده از آن توصیه می شود. «ویراستار پزشکی»
2. با توجه به توصیه های سازمان جهانی بهداشت به خصوص برای کشورهای در حال توسعه نظیر ایران، بهترین تغذیه برای نوزادان و کودکان، شیر مادر است. این ماده ی غذایی بسیار مفید، نه تنها نقش تغذیه ای دارد بلکه به دلیل داشتن مواد ایمن کننده، برای درمان بیماری گوارشی نوزاد نیز مؤثر واقع می شود. به هر حال به نظر نمی رسد قطع شیر مادر در موارد اسهال، منطقی باشد. «ویراستار پزشکی»
3. چنین داروهایی در ایران موجود نیست. «ویراستار پزشکی»

منبع مقاله :
تکاک، دبورا، (1388) درمان های خانگی، مترجم: مینا اسماعیلی، ویراستار پزشکی: نوید محمدی، تهران: گلبرگ، چاپ پنجم



 

 

کلمات کلیدی :
نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه